Slide 1

Uncover the 1857 Rebellion

A revolution that sparked a century of resistance.

Slide 2

"सभी वैदिक ग्रंथों की रचना संस्कृत भाषा में है, इसलिए आपको संस्कृत भाषा अवश्य पढ़नी चाहिए, जिससे जब कोई विधर्मी हमारे धर्म और संस्कृति के प्रति, अनर्गल बातें या शास्त्रों में मिलावट करे, तो उसकी पहचान कर हम उसका मुँह तोड़ उत्तर दे सकें"

जब अंग्रेजों द्वारा देश से गुरुकुल शिक्षा पद्धति और सनातन परंपरा को नष्ट-भ्रष्ट करने का षड़यंत्र रचा जा रहा था, तब उन्हीं परम्पराओं को जीवित रखने हेतु महर्षि दयानन्द सरस्वती ने देश के युवाओं को स्वभाषा, स्वसंस्कृति एवं स्वधर्म के प्रति जागरूक किया...

Slide 3

"स्वराज और स्वधर्म की लड़ाई रुकने के लिए आरम्भ नहीं हुई, ये तब तक चलेगी, जब तक भारत स्वतंत्र न हो जाए... स्वतंत्रता कोई सपना नहीं, एक संकल्प है, हमारा लक्ष्य कल भी स्वराज था और आज भी स्वराज है"

१८५७ क्रांति के पश्चात् महर्षि दयानन्द सरस्वती कई छोटे-बड़े राजे-रजवाड़ों से मिले और उन्हें स्वदेशी राज्य के सर्वोत्तम एवं सर्वोपरि होने के सत्य से परिचित कराकर, अंग्रेजों के विरुद्ध उनके कर्तव्य से न केवल अवगत कराया, बल्कि उनके अन्दर स्वदेश-प्रेम की भावना का बीज भी बोया...

Slide 4

"अंग्रेजों के घोषणा रुपी जाल में फँसकर भोले-भाले लोग, देश के प्रति अपने कर्तव्यों को भूल न जाएं, अतः लक्ष्य की प्राप्ति तक तुम्हें स्वराज्य की लड़ाई लड़नी ही होगी"

१८५७ की क्रांति के पश्चात् अंग्रेजों ने तात्या टोपे को फाँसी पर लटका दिया किन्तु वह घटना अंग्रेजों को भ्रमित करने वाली घटना बन गई... क्योंकि उसी के पश्चात् मेरठ में तात्या टोपे महर्षि दयानन्द सरस्वती से भेंट करते हैं, जहाँ उन्होंने तात्या टोपे को देश की स्वतंत्रता के लिए अंतिम सांस तक लड़ने की प्रेरणा दी...

Slide 5

"झाँसी को अंग्रेजों के हाथों में जाने से बचाना ही होगा, तुम एक वीरांगना हो, एक क्षत्राणी का यही धर्म है... तुम्हारा पराक्रम, स्वराज की लड़ाई लड़ रहे लोगों के लिए प्रेरणास्रोत बनेगा"

जब अंग्रेजों ने राज्य हड़प नीति के अंतर्गत झाँसी को अपने अधीन करने का निश्चय किया, तब महारानी लक्ष्मीबाई ने १८५५ में कुंभ के अवसर पर हरिद्वार स्थित नील पर्वत पर झांसी को बचाने हेतु महर्षि दयानंद जी से मार्गदर्शन प्राप्त करते हुए....

Slide 6

"मेरे जीवन के दो मुख्य प्रयोजन हैं... एक स्वधर्म की रक्षा और दूसरा स्वराज की प्राप्ति, जब तक भारत भूमि को विदेशी आक्रान्ताओं से मुक्त नहीं करा लूँगा तब तक चैन से नहीं बैठूंगा"

देश पर विदेशियों की कुदृष्टि और भारत की दशा को देखकर सन् १८५५ में महर्षि दयानन्द सरस्वती ने भारत भूमि को विदेशी आक्रान्ताओं से मुक्त कराने का संकल्प लिया...

Slide 7

"यदि राष्ट्र पर कोई संकट आता है, तो हम सभी के लिए राष्ट्रधर्म सर्वोपरि होना चाहिए... फिर चाहे वह किसी भी मत या संप्रदाय का क्यों न हो"

भारतीय संस्कृति और सभ्यता को नष्ट-भ्रष्ट करने के ब्रिटिश षडयंत्र को पहचानते हुए महर्षि दयानन्द सरस्वती ने १८५५ कुंभ मेले में गंगा तट पर साधु समाज को सचेत करते हुए कहा...

Slide 8

"यदि आप चाहते हैं कि आने वाली पीढ़ियाँ अपने साहित्य के वास्तविक स्वरूप को समझे, तो पहले उन्हें अपनी मातृभाषा और स्वसंस्कृति से प्रेम करना सिखाना ही होगा"

देश की स्वतंत्रता को लेकर चिंतित महर्षि दयानन्द सरस्वती अपनी हिमालय यात्रा के समय (सन् १८५६) बद्रीनाथ भी गये, जहाँ उनके विचारों से प्रेरित होकर बद्रीनाथ के महंत रावल जी ने उन्हें ब्रह्मकमल भेंट किया, जिसे कालांतर में महर्षि जी ने देश को एकता के सूत्र में पिरोने के लिए क्रान्ति चिन्ह के रूप में प्रयोग किया...

Slide 9

"स्वतंन्त्रता का युद्ध कभी विफल नहीं होता... आप सब प्रयास करते रहें... देखना शीघ्र ही हम स्वतन्त्र भारत में सांस लेंगे"

अंग्रेजी सत्ता को जड़ से उखाड़ फेंकने के लिए सन् १८५६ गढ़मुक्तेश्वर में महर्षि दयानंद सरस्वती ने राजे-रजवाड़ों और भारतीय जन-समुदाय को कमल और रोटी के माध्यम से क्रान्ति के सन्देश को घर-घर तक पहुँचाकर उन्हें स्वराज्य प्राप्ति हेतु अंग्रेजों के विरुद्ध खड़ा किया...

Slide 10

"किसी भी युद्ध को सेना और संसाधनों से नहीं, अपितु अदम्य साहस से जीता जाता है... आप अपने साथ ऐसे साहसी वीरों को जोड़ें, जो अपने राज्य की रक्षा के लिए, अंग्रेजों में भय पैदा कर सकें"

ईस्ट इंडिया कंपनी भारत में सैन्य छावनियों का विस्तार कर रही थी, उसी समय महर्षि जी सन् १८५६ गढ़मुक्तेश्वर में नाना साहब, तात्या टोपे, अजीमुल्लाह खान, कुँवर सिंह आदि अन्य राजाओं की अंग्रेजों की सैन्य छावनियों के मुख्य ठिकानों को दिखाकर अंग्रेजों के विरुद्ध क्रान्ति की योजनाओं को मूर्त रूप दे रहे थे...

Slide 11

"जब राष्ट्र ही नहीं बचेगा, तो कौन-सा धर्म और कैसा भजन...? क्या भला राष्ट्र-धर्म से भी बड़ा कोई धर्म हो सकता है... ??"

जब पराधीनता की बेड़ियों में जकड़ा भारत देश अंग्रेजों के अत्याचार का दंश झेल रहा था तब महर्षि दयानन्द सरस्वती ने १८५५ के कुम्भ मेले में साधु-संन्यासियों में वैचारिक क्रान्ति का शंखनाद कर उन्हें स्वतंत्रता प्राप्ति के लिए जागृत करते हुए कहा...

Slide 12

"आज मातृभूमि को युवा और साहसी वीरों की आवश्यकता है, जो भारत से ब्रिटिश राज्य को उखाड़ फेंकने के लिए आतुर हों"

नाना साहेब, तात्या टोपे, अजीमुल्लाह खान, कुँवर सिंह, राव तुलाराम आदि अनेक राजाओं के साथ मिलकर सन् १८५६, गढ़मुक्तेश्वर में महर्षि दयानन्द सरस्वती ने अंग्रेजों के विरुद्ध प्रथम स्वतंत्रता संग्राम का बिगुल बजाया...

Slide 13

Revolutionaries of the Past

Unsung heroes who fought for a free tomorrow.

Slide 14

Echoes of Courage

Historic moments etched in every diary entry.

Slide 15

From Struggle to Freedom

1857 to 1947 - the untold journey of independence.

Welcome to ‘1857 to 1947 Diaries – The Hidden Pages’

"1857 to 1947 Diaries: The Hidden Pages" is an initiative focused on documenting lesser-known aspects of India’s freedom movement. It highlights individuals, movements, and events that have been underrepresented in mainstream historical narratives - including local revolutionaries, contributions by women freedom fighters, rural and tribal uprisings, and ideological movements across the subcontinent. Spanning the period from the First War of Independence in 1857 to the country's liberation in 1947, the platform presents curated research, archival material, and documented accounts that offer a broader understanding of the independence struggle.

This is an attempt to pick up the various pieces of history, that we find in a variety of formal and informal records of those times. These have been woven together to present what seems like a logical fill up of the gaps in our history. Its objective is to make these overlooked stories accessible for educators, students, researchers, and citizens seeking a fuller picture of India's journey to freedom. We invite support by way of evidence that one may find in village/ panchayat records, old diaries and books in personal collection or public libraries and archives. Any evidence supporting the sequence of events or to the contrary is welcome. We also invite a critical review of what has been presented here. It is to be understood that this website does not just act as yet another website promoting glory blindly, but attempts to bring out these “Hidden Pages” out in the open for further potential research.

Know More

Research Videos

Chalo Kumbh Ki Ore

Tu Kahe Ka Malik Hai Song

4:13

Chalo Kumbh Ki Ore

Chalo Kumbh Ki Ore Song

6:45

#

Swami Dayanand Saraswati

19:00

Chalo Kumbh Ki Ore

Chalo Kumbh Ki Ore Song

6:45

Chalo Kumbh Ki Ore

Chalo Kumbh Ki Ore Song

6:45

Chalo Kumbh Ki Ore

Chalo Kumbh Ki Ore Song

6:45

Relevant Books

आधुनिक भारत के निर्माता महर्षि दयानंद सरस्वती

आधुनिक भारत के निर्माता स्वामी दयानंद सरस्वती

Author: धनपति पाण्डेय

View Details
गुरु विरजानंद दण्डी जीवन एवं दर्शन

गुरु विरजानंद दण्डी जीवन एवं दर्शन

Author: डॉ. रामप्रकाश

View Details
महर्षि दयानंद और 1857 क्रान्ति

महर्षि दयानंद और 1857 क्रान्ति

Author: A.k. Gandhi

View Details
महर्षि दयानंद चरित्र

महर्षि दयानंद चरित्र

Author: बाबु श्री देवेन्द्र नाथ मुखोपाध्याय

View Details
नवजागरण के पुरोधा दयानंद सरस्वती

नवजागरण के पुरोधा दयानंद सरस्वती

Author: डॉ. भवानीलाल भारतीय

View Details
भारत वर्ष की सशस्त्र क्रान्ति का इतिहास

भारत वर्ष की सशस्त्र क्रान्ति का इतिहास

Author: कर्नल देवमित्र गुप्त

View Details
भारतीय स्वतंत्रता संग्राम में आर्य समाज का विशेष योगदान

भारतीय स्वतंत्रता संग्राम में आर्य समाज का विशेष योगदान

Author: डॉ. नरेंद्र कुमार (प्रधान)

View Details
महर्षि दयानंद सरस्वती

कालजयी संत महर्षि दयानंद सरस्वती

Author: दीपचंद्र निर्मोही

View Details
युग प्रवर्त्तक स्वामी दयानंद

युग प्रवर्त्तक स्वामी दयानंद

Author: लाला लाजपतराय

View Details
झांसी की रानी लक्ष्मीबाई

झांसी की रानी लक्ष्मीबाई

Author: वृन्दावनलाल वर्मा

View Details
अठारह सौ सत्तावन और स्वामी दयानन्द

अठारह सौ सत्तावन और स्वामी दयानन्द

Author: वासुदेव वर्मा

View Details
अपना जन्मचरित्र

अपना जन्मचरित्र

Author: डॉ आदित्यपाल सिंह

View Details
योगी का आत्मचरित्र

योगी का आत्मचरित्र

Author: योगेश्वर दयानंद सरस्वती

View Details
स्वतंत्रता सेनानी सचित्र कोष

स्वतंत्रता सेनानी सचित्र कोष

Author: रविचन्द्र गुप्ता

View Details
देवर्षि दयानंद चरित

देवर्षि दयानंद चरित

Author: स्वामी जगदीश्वरानन्द सरस्वती

View Details
भारतीय देशभक्तों की कारावास और बलिदान कहानी

भारतीय देशभक्तों की कारावास और बलिदान कहानी

Author: आचार्य सत्यानन्द नैष्ठिक

View Details
स्वामी दयानंद का राजनितिक दर्शन

स्वामी दयानंद का राजनितिक दर्शन

Author: डॉ लाल साहब सिंह

View Details
बलिदान

बलिदान

Author: श्री स्वामी ओमानन्द सरस्वती

View Details
१८५७ का स्वातंत्र्य समर

१८५७ का स्वातंत्र्य समर

Author: विनायक दामोदर सावरकर

View Details
क्रान्तिकारी कोष

क्रान्तिकारी कोष

Author: श्रीकृष्ण सरल

View Details
महर्षि दयानंद सरस्वती रिवेकेनिंग आर्ष भारत इन अमृत काल

महर्षि दयानंद सरस्वती रिवेकेनिंग आर्ष भारत इन अमृत काल

Author: जे. नंदकुमार

View Details
योगी का आत्मचरित

योगी का आत्मचरित

Author: आचार्य भद्राकाम वर्णी

View Details
सत्यार्थ प्रकाश

सत्यार्थ प्रकाश

Author: महर्षि दयानन्द सरस्वती

View Details
आर्याभिविनय

आर्याभिविनय

Author: ?

View Details
भारतीय स्वाधीनता संग्राम का इतिहास

भारतीय स्वाधीनता संग्राम का इतिहास

Author: इन्द्र विद्यावाचस्पति

View Details
महात्मा हंसराज

महात्मा हंसराज

Author: ?

View Details
भारतीय क्रान्तिकारी आन्दोलन का इतिहास

भारतीय क्रान्तिकारी आन्दोलन का इतिहास

Author: मन्मथनाथ गुप्त

View Details
महाकवि जयशंकर साहित्य संस्कृति महोत्सव संगोष्ठी एवं नाट्योत्सव

महाकवि जयशंकर साहित्य संस्कृति महोत्सव संगोष्ठी एवं नाट्योत्सव

Author: ?

View Details
लाला हरदयाल के स्वाधीन विचार

लाला हरदयाल के स्वाधीन विचार

Author: नारायण प्रसाद अरोड़ा

View Details
श्री अरविन्द के दर्शन का वैदिक आधार का सिद्धांत

श्री अरविन्द के दर्शन का वैदिक आधार का सिद्धांत

Author: दयानंद भार्गव

View Details
भारत में सशस्त्र क्रान्ति चेष्टा का रोमंचारी इतिहास

भारत में सशस्त्र क्रान्ति चेष्टा का रोमंचारी इतिहास

Author: मन्मथनाथ गुप्त

View Details
आर्य समाज का इतिहास

आर्य समाज का इतिहास

Author: डॉ सत्यकेतु विद्यालंकार

View Details
महर्षि दयानन्द का अपूर्व पत्र व्यवहार

महर्षि दयानन्द का अपूर्व पत्र व्यवहार

Author: स्वामी श्रद्धानन्द

View Details
महर्षि दयानन्द का जीवन चरित

महर्षि दयानन्द का जीवन चरित

Author: पंडित लेखराम

View Details
पंडित श्यामजी कृष्ण वर्मा

पंडित श्यामजी कृष्ण वर्मा

Author: भवानीलाल भारतीय

View Details
मेरी दृष्टि में स्वामी दयानन्द और उनका कार्य

मेरी दृष्टि में स्वामी दयानन्द और उनका कार्य

Author: युधिष्ठर मीमांसक

View Details
स्वामी श्रद्धानन्द ग्रंथावली

स्वामी श्रद्धानन्द ग्रंथावली

Author: भवानीलाल भारतीय

View Details
हमारे स्वतन्त्रता सेनानी

हमारे स्वतन्त्रता सेनानी

Author: बी.आर.शर्मा

View Details
चयनिका

चयनिका

Author: क्षितिज वेदालंकार

View Details
स्वामी श्रद्धानन्द

स्वामी श्रद्धानन्द

Author: सत्यदेव विद्यालंकार

View Details
कल्याण पथ का पथिक

कल्याण पथ का पथिक

Author: स्वामी श्रद्धानन्द

View Details
संस्मृतियाँ

संस्मृतियाँ

Author: शिव वर्मा

View Details
ग़दर पार्टी का इतिहास

ग़दर पार्टी का इतिहास

Author: प्रीतम सिंह

View Details
शहीद सुखेदव- नौघरा से फाँसी तक

शहीद सुखेदव- नौघरा से फाँसी तक

Author: हरदीप सिंह

View Details
आर्यसमाज एंड दी फ्रीडम मूवमेंट

आर्यसमाज एंड दी फ्रीडम मूवमेंट

Author: के.सी. यादव

View Details
हिन्दू जीवन का रहस्य

हिन्दू जीवन का रहस्य

Author: भाई परमानंद

View Details
सुप्रसिद्ध देशभक्त राजा महेंद्र प्रताप

सुप्रसिद्ध देशभक्त राजा महेंद्र प्रताप

Author: श्री गोविन्द हयारण

View Details
गणेश शंकर विद्यार्थी

गणेश शंकर विद्यार्थी

Author: श्री देवव्रत

View Details
महर्षि द्वारा प्रतिपादित राज्य व्यवस्था

महर्षि द्वारा प्रतिपादित राज्य व्यवस्था

Author: प्रशांत कुमार

View Details
श्रीमती एनीबेसेंट और भारतीय थियोसोफिकल सोसाइटी शोधपत्र

श्रीमती एनीबेसेंट और भारतीय थियोसोफिकल सोसाइटी शोधपत्र

Author: डॉ कल्पना द्विवेदी

View Details
भारतीय स्वतंत्रता संग्राम एक झलक

भारतीय स्वतंत्रता संग्राम एक झलक

Author: डॉ शीलम वेंकटेश्वर

View Details
स्वतंत्रता संग्राम का इतिहास

स्वतंत्रता संग्राम का इतिहास

Author: गोवर्धन लाल पुरोहित

View Details
महर्षि दयानन्द सरस्वती जी का राष्ट्रवाद और स्वराज्य की अवधारणा

महर्षि दयानन्द सरस्वती जी का राष्ट्रवाद और स्वराज्य की अवधारणा

Author: डॉ विनोद कुमार

View Details
ऋषि दयानन्द का पत्र व्यवहार

ऋषि दयानन्द का पत्र व्यवहार

Author:

View Details
रक्त साक्षी पंडित लेखराम जीवन चरित्र: जीवन दर्शन

रक्त साक्षी पंडित लेखराम जीवन चरित्र: जीवन दर्शन

Author: राजेंद्र जिज्ञासु

View Details
मदन लाल धींगडा

मदन लाल धींगडा

Author: अवदेश कुमार चतुर्वेदी

View Details
विनायक राव अभिनन्दन ग्रन्थ

विनायक राव अभिनन्दन ग्रन्थ

Author: वंशीधर विद्यालंकार

View Details
समर्पण- इन्द्रविद्या वाचस्पति

समर्पण- इन्द्रविद्या वाचस्पति

Author: कुशलदेव कापसे

View Details
राष्ट्रिय चरित माला  तात्या टोपे

राष्ट्रिय चरित माला तात्या टोपे

Author: इंदुमती शेवड़े

View Details
मथुरा जनपद का राजनैतिक इतिहास

मथुरा जनपद का राजनैतिक इतिहास

Author: साहित्यालंकार प्रो. चिंतामणि शुक्ल

View Details
महर्षि दयानंद का नवयुवकों को सन्देश

महर्षि दयानंद का नवयुवकों को सन्देश

Author: श्री रोशनलाल शर्मा

View Details
दयानन्द सरस्वती का स्त्री-विमर्श तथा उसका आधुनिक हिन्दी साहित्य पर प्रभाव

दयानन्द सरस्वती का स्त्री-विमर्श तथा उसका आधुनिक हिन्दी साहित्य पर प्रभाव

Author: दत्तात्रेय गौतम

View Details
1857 के स्वातंत्र्य संग्राम में स्वराज प्रवर्तक महर्षि दयानंद सरस्वती का क्रियात्मक योगदान

1857 के स्वातंत्र्य संग्राम में स्वराज प्रवर्तक महर्षि दयानंद सरस्वती का क्रियात्मक योगदान

Author: पिंडीदास ज्ञानी

View Details
भारतीय राष्ट्रिय आन्दोलन

भारतीय राष्ट्रिय आन्दोलन

Author: M.A Final इतिहास

View Details
स्वामी दयानंद सरस्वती

स्वामी दयानंद सरस्वती

Author: विष्णु प्रभाकर

View Details

Research Magazines

Paper Cover

Arya Mitra April 1953

Author: जयचन्द्र विघालंकार

Paper Cover

Aryan Heritage (DAV 1985)

Author: Shir Madan Gopal

Paper Cover

Guruluk Patrika

Author: Dr. Rameshwaram Dayal Gupta

Paper Cover

परोपकारी मार्च 1981

Author: श्री यशपाल आर्य बन्धु

Paper Cover

परोपकारी Dec. 1982

Author: श्री यशपाल आर्य बन्धु

Paper Cover

Paropkari May 1982

Author: डा. शान्तिदेवबाला, लखनऊ

Paper Cover

सार्वदेशिक साप्ताहिक 12 जुलाई 1987

Author: श्री जयदेव शर्मा

Paper Cover

साप्ताहिक आर्य मर्यादा जालंधर...

Author: श्री रोशनलाल शर्मा

Paper Cover

आर्य मित्र 16 नवम्बर 1986

Author: हिंदुस्तान नई दिल्ली 13/05/1961

Paper Cover

सर्व खाप पंचायत पत्रिका

Paper Cover

Young India

Author: Daulat Ram Gupta, M.A.

Paper Cover

माननीय राज्यपाल, राजस्थान

Author: श्री कलराज मिश्र

Our Media Partners